Groot Kempische Republiek

Actueel

8 December: Is er een sluipende verarming gaande? Onderstaand artikel gaat over de Franse situatie. Hoeveel ervan is vertaalbaar naar Nederland en Belgie? En wat kunnen we er aan doen?

Patrice en Bea zijn de elite zat. 'Laat ze eerst zelf bezuinigen'

gele hesjes - Arm zijn ze niet, maar aan het einde van elke maand staan ze rood. Béatrice LHeureux en Patrice Desforges dragen hun gele hesjes met overtuiging. 'Dit is een kans om eindelijk iets te veranderen.'

Door KLEIS JAGER


VERNEUIL-SUR-SEINE

Patrice Desforges is vrachtwagenchauffeur, Béatrice LHeureux werkt in de boekhouding van Henkel, een Duitse multinational in onder meer schoonmaakartikelen.

Papegaai Aribo zit onbeweeglijk bovenop zijn enorme kooi in de kleine huiskamer van de driekamerflat. Verder valt in het sobere interieur alleen een grote flatscreen-TV op en een plankje met familiefoto's. Béa (39) en Patrice (43) vormen een samengesteld gezin, maar Doriann (8) het zoontje van Patrice, en Heloïse (8) en Joris (10), de kinderen van Béa zijn deze week bij hun beider exen.

Het paar woont in een sociale huurflat in Verneuil-sur-Seine, een vrij welvarend stadje op ongeveer 30 kilometer ten westen van Parijs. Béa werkt in de boekhouding van Henkel, een Duitse multinational in onder meer schoonmaakartikelen, Patrice is vrachtwagenchauffeur.

Je kunt ze rekenen tot de beter gesitueerde gele hesjes, Patrice en Béa horen niet bij de werkende armen. "Maar aan het eind van elke maand staan we altijd rood", zegt Patrice terwijl hij een trek neemt van zijn elektronische sigaret. "Met een inkomen dat heel redelijk lijkt, is het toch alsof ik werk om de rekeningen te betalen en verder niets."

Ze roken nu e-sigaretten. En maken de vulling zelf. 'Op deze manier kost onze verslaving ons 89 cent per dag.'

Béatrice rekent voor: het gezinsinkomen bedraagt 3300 euro netto per maand. Zij verdient 2200 euro, Patrice 1.600 als je de reis- en verblijfskosten die hij krijgt - 56 euro per werkdag - van zijn salaris aftrekt.

Hun grote geluk is de lage huur van 580 euro. Maar als alle vaste lasten zijn betaald, inclusief de kinderalimentatie voor de ex-partners, is er niets over.

Goed, Patrice heeft behalve een net nieuwe oude auto - een Opel Insignia uit 2009 - een motor die hem 115 euro (benzine en verzekering) per maand kost. Maar die zal hij nooit opgeven. "Dit is de enige luxe die ik heb. Bovendien is het niet alleen hobby, maar ook enorm handig in de Parijse regio waar altijd alles vast staat."

Neerduwen

Elke ochtend gaat de wekker om 5 uur zodat Béa op tijd op haar werk is in een andere Parijse voorstad. "Hard werken en dan altijd elke euro moeten omdraaien is zuur." Vorig jaar zijn ze nog veertien dagen op vakantie geweest, maar of dat nog een keer kan, is erg onzeker. "Het kon alleen vanwege een vakantie-cheque die ik van mijn werkgever kreeg en omdat we onze oude auto hebben verkocht."

"Het is alsof ze ons naar beneden willen duwen", zo omschrijft Patrice het gevoel dat hij deelt met de andere gele hesjes uit de omgeving waar hij de laatste weken mee optrok. "Wij zitten nu nog tussen arm en rijk. Maar straks is dat niet meer zo, denk ik, we zijn aan het degraderen. Ze persen ons, de middenklasse, zover uit tot Frankrijk straks een land is met alleen nog rijken en armen. De regering lijkt dat helemaal geen probleem te vinden."

Doriann, de zoon van Patrice, heeft meer op zijn spaarrekening staan dan zijn vader. Zijn opa maakt elke maand 15 euro over. "Dus dat is nu een heel mooi bedrag. En dan te bedenken dat mijn vader een pensioen van 700 euro heeft. Hij moet zichzelf dingen ontzeggen om dit aan zijn kleinzoon te geven."

Béa maakt zich zorgen over de studie van de kinderen straks. "Ik zou heel graag willen dat ze op een goede businessschool kunnen studeren, maar dat moet dan vrijwel zonder onze steun. Want de 20.000 euro die je ongeveer voor een hele studie moet rekenen hebben wij niet. Ze zullen moeten lenen en werken."

"Er is veel in dit land dat niet goed zit", meent Béa. "Mijn moeder heeft net als de vader van deze meneer hier op de bank ook een waardeloos pensioen. Ze is nu 70 en moet nog steeds aan de slag als werkster. Ondertussen heeft mijn ex een uitkering. Als je al zijn toelagen optelt - voor de huur, de kinderen, de ziektekosten - komt hij er veel beter uit dan iemand met het minimumloon. Voor sommige mensen is dit land heel erg sociaal, voor anderen heel hard en wij moeten dat systeem betalen. Mijn ex heeft laatst twee nieuwe brillen voor onze kinderen gekocht die hem niets hebben gekost, geen cent."

Gelukkig is ook zij gestopt met roken. "Een pakje per dag kwam op 240 euro per maand, dat ging natuurlijk niet." Vapen blijkt een uitkomst. Patrice haalt vanonder de salontafel een doos te voorschijn met flacons: alle ingrediënten om zelf e-liquid te maken. "Kant en klaar kost een vulling veel geld, dit is veel goedkoper. Op deze manier kost onze verslaving ons 89 cent per dag."

Helaas

De woede over schulden, of de angst voor achteruitgang zoals bij Patrice en Béa, gaat bij de gele hesjes samen met een diepe afkeer van de politiek en 'de elite'. Patrice bleef tijdens de laatste presidentsverkiezingen thuis, hij wilde niet kiezen tussen Macron en Marine Le Pen. Béa heeft 'helaas' op Macron gestemd.

President Emmanuel Macron probeert met liberale hervormingen het bedrijfsleven sterker te maken, zodat uiteindelijk iedereen er wijzer van wordt. Béatrice gelooft er niet in. "Het eerste wat hij deed was zijn rijke vrienden bedienen met de gedeeltelijke afschaffing van de vermogensbelasting ISF. Het geld dat vrijkomt, wordt natuurlijk niet geïnvesteerd in de economie, wat dacht je. Macron staat aan de kant van de veelverdieners, hij is er niet voor ons, de gewone mensen."

De maatregelen die de regering neemt om de crisis te bezweren maken geen enkele indruk op de gele hesjes. Logisch, zucht Béa. "De groene brandstoftaks is voor 2019 van de baan, maar volgend jaar?" De rest van de ingrepen is of 'alleen maar communicatie' of niet effectief, denkt zij. "Ze verhogen de SMIC, het minimumloon, met 3 procent zeggen ze. Maar die verhoging zat al in de pijplijn, die groeit gewoon mee met de inflatie. De smicards krijgen er iets van 300 euro per jaar bij. Dat zijn slechts twee boodschappenwagentjes!"

Bezuinigen

Om de lastendruk voor de burger te verlagen en de welvaart echt eerlijker te verdelen, zal er in Frankrijk meer verdiend moeten worden, beaamt Béa. Bezuinigen op de uitgaven is ook onvermijdelijk, want geen land in de eurozone geeft meer uit. De Franse staatsschuld bedraagt nu bijna 100 procent van het bbp.

"Dat begrijpen wij allemaal ook wel. Maar laat ze eerst zelf maar eens bezuinigen. Onze politici kosten ons handenvol geld. Om te beginnen kan je de helft van de 577 zetels in de Assemblée Nationale zo schrappen, niemand die dat merkt. Parlementariërs en hun medewerkers hebben riante salarissen en onkostenvergoedingen. En waarom kosten onze oud-presidenten ons miljoenen per jaar? Maar nee hoor, ze snijden natuurlijk liever in de zorg en het onderwijs."

Wat Patrice betreft stoppen de gele hesjes pas als de vermogensbelasting ISF weer is hersteld en de 'heren en dames van de politiek' zelf het goede voorbeeld geven. "Door te verdwijnen of de broekriem aan te halen."

De groep waar hij zich met Béa bij aansloot, is verdeeld over de vraag of ze er bij moeten zijn in Parijs vandaag. Eerder hebben ze actie gevoerd bij een grote tolpoort die toegang geeft tot de snelweg A 10 richting Orléans en Bordeaux. "Iedereen mocht gratis doorrijden, de sfeer was fantastisch." Daarna in Versailles voor het wereldberoemde kasteel. Het enorme ruiterstandbeeld van Lodewijk de Veertiende voor de entree werd voorzien van een geel hesje. "Dat was heel cool", zegt Patrice, "We hebben op Youtube gekeken en onszelf tot in China teruggezien. Maar landelijk maakte het geen indruk."

Daarom willen ze naar Parijs. "Om te laten zien dat de media ons onderschatten, we zijn echt met veel meer dan wordt gezegd. Probleem is alleen mijn knie, ik heb een aanrijding op de motor gehad en als we moeten rennen voor de ME kan ik dat niet."

Dat er gewaarschuwd is voor extreem geweld tijdens de 'Acte IV', de vierde grote actiedag, is geen reden om niet te gaan. Er zijn in het hele land 89.000 agenten en ME'ers op de been, ook pantserwagens worden ingezet. In Parijs zijn er 8000 man om rellen te bestrijden. "Ze zeggen dit soort dingen om de hele beweging te criminaliseren. Maar dit is een kans om eindelijk iets te veranderen en die grijpen we ook."

Mediaaninkomen* in Frankrijk: 1770 euro netto per maand

Minumumloon: 1115 euro netto per maand

Mediaanpensioen:1100 euro netto per maand

7,9 miljoen Fransen leven onder de armoedegrens dat is vastgesteld op 50 procent van het mediaan inkomen

*Niet hetzelfde als gemiddeld inkomen. Het mediaan geeft het midden aan: de helft van de werknemers verdient minder, de helft meer



8 December: Gezond oud worden,zijn wij wel op de juiste weg?


Het geheim van Acciaroli (Met dank aan de Volkskrant)

In het Zuid-Italiaanse dorpje Acciaroli is iets vreemds aan de hand: de inwoners worden er uitzonderlijk oud. Ruim 10 procent is 100-plus. En belangrijker: iedereen blijft kerngezond. Hoe krijgen ze dat voor elkaar?

JARL VAN DER PLOEG

Dokter Giovanni D'Arena geeft dezelfde opdracht nog een keer, maar ditmaal met dubbel zoveel dwang in zijn stem. 'Kijk dan!', zegt hij, terwijl hij naar de stapel papier op zijn bureau wijst. 'Kijk naar die cijfers, kijk! Het is ongelooflijk. Deze bloedwaarden, die stofwisseling - dit is uitzonderlijk. Deze man is kerngezond.'

Met zijn wijsvinger hamert hij op een ingewikkelde reeks getallen. 'Dit zijn de cijfers van een jonge vent, terwijl... Deze man is 103!'

D'Arena pakt er een nieuw papier bij, ditmaal een kaart van de Zuid-Italiaanse streek Cilento. 'Hier, hier en hier', begint hij nu ogenschijnlijk willekeurige dorpsnamen aan te wijzen. 'Ze wonen overal, zie je? Kijk, hier heb ik een patiënt van 98 die nog vrachtwagens rijdt. En hier een vrouw van 107.'

Even wendt hij zijn blik van de kaart af en kijkt zijn toehoorder recht in de ogen, alsof hij de spanning wil opbouwen.

'Maar ze wonen vooral hier', laat hij zijn wijsvinger nu definitief zakken. 'In Acciaroli.'

In het Zuid-Italiaanse dorpje Acciaroli is iets vreemds aan de hand. Bij de laatste officiële telling, begin 2018, bleek ruim 10 procent van de bevolking, in totaal 81 inwoners, ouder dan 100 jaar - een ongekend percentage. Het beeld is weliswaar vertekend doordat er weinig jongeren in het dorp wonen, maar zelfs in vergelijking met andere vergrijsde gebieden in Italië is de streek rondom het dorp buitengewoon. Het aantal centenari ligt hier dubbel zo hoog als het landelijk gemiddelde.

En misschien nog belangrijker, aldus D'Arena: 'Tot ongeveer twee maanden voor hun dood is iedereen hier kerngezond.'

Acciaroli is een zogeheten blauwe zone. Die term is uitgevonden door de demografen Gianni Pes en Michel Poulain, toen zij op het Italiaanse eiland Sardinië onderzoek deden naar de hoge lokale concentraties 100-jarigen aldaar. Elke keer als ze een dorp vonden met substantieel veel oudjes, markeerden ze de zone met een blauwe stift: een blauwe zone.

Een vrouw verkoopt verse groenten en fruit op de markt in Acciaroli. Een mediterraan dieet zou helpen gezond oud te worden.


Omdat er wereldwijd relatief weinig blauwe zones bestaan, trekken ze over het algemeen veel mensen aan die hopen er de bron van de eeuwige jeugd te vinden. Dat kunnen wetenschappers zijn, maar ook minder frisse lieden. Twee jaar geleden werden uit de blauwe zone op Sardinië ruim 14 duizend dna-monsters gestolen - niemand weet door wie.

Ook het diagnostisch centrum van dokter D'Arena veranderde de afgelopen jaren in een heus internationaal onderzoeksinstituut, dat inmiddels samenwerkt met Zweedse, Duitse, Italiaanse en Amerikaanse universiteiten. 'We hebben hier microbiologen rondlopen, cardiologen, longartsen, vasculair specialisten, epidemiologen, psychiaters, neurologen... Ons gezamenlijke doel is om de omstandigheden die hier nu aanwezig zijn voor de toekomst te bewaren', zegt D'Arena.

Ze doen dat door in totaal zeshonderd oudere streekbewoners - inclusief dertig 100-plussers - regelmatig door te lichten: van bloedwaarden tot hersenactiviteit en hun stambomen. Ook moet iedere deelnemer eens in de zoveel tijd een 53 pagina's tellende enquête invullen vol vragen over hoe vaak ze wandelen, welke familieleden ze geregeld zien, of ze weleens ruzie hebben, met wie dan, enzovoorts.

D'Arena: 'We zijn pas net begonnen, maar ik heb alvast goed nieuws: genen spelen maar een beperkte rol bij extreme ouderdom in deze streek.'

Plaatsen als Acciaroli trekken veel lieden aan die hopen de bron van de eeuwige jeugd te vinden

'Ongeveer een kwart van je levensduur ligt genetisch vast, de rest komt door je levensstijl', zegt ook de Leidse verouderingswetenschapper David van Bodegom, die niet betrokken is bij het onderzoek in Acciaroli.

Maar als het geheim van de Acciarolini niet in hun genen zit, wat is hun geheim dan wel?

Geheim 1: eten

'Mijn ge-wat?', schreeuwt Caterina Garofalo (102). 'U moet iets harder praten, hoor. Anders versta ik u niet. Ooo, u bedoelt mijn geheim? Nou, in ieder geval niet die nietsnut daar.'

Met haar hoofd knikt Caterina naar bar Il Muretto, waar zeven mannen op het zonnige terras het Italiaanse kaartspel Scopa spelen. Althans, de vier kwiekste mannen spelen, de andere drie knorren af en toe instemmend mee.

De lucht en de zee in Acciaroli zijn schoner dan in de rest van Italië.


Foto Gianni Cipriano


Een van hen is de 98-jarige Salvatore Garofalo, die hier dagelijks het puzzeltje in stadskrant La Città komt invullen om zijn hersenen fit te houden. Behalve vandaag dan: Salvatore is in slaap gevallen.

'Salvatore', schreeuwt Caterina terwijl ze hem een pets verkoopt met de opgerolde krant. 'Wakker worden. We zouden samen groente kopen.'

De zes andere knarren beginnen te joelen, waarna Caterina haar twee overgebleven tanden bloot lacht en een buiginkje maakt.

'Wij hadden vroeger een groenteboer', zegt Salvatore even later. 'Hij zat hier om de hoek en het geheim van dit dorp was daar te vinden. Wij worden namelijk oud doordat we goed eten. Wij hebben hier de beste kruiden, de beste tomaten en de beste olijven van heel Italië. Wist je dat er zelfs onderzoek is gedaan naar ons eten?'

De stokoude Salvatore heeft gelijk. Althans, wat dat onderzoek betreft: een van de eerste serieuze studies naar de geheimen van het mediterrane dieet vond immers plaats op nog geen 10 minuten rijden van Acciaroli, in buurdorp Pioppi.

Pioppi, dat in Nederland inmiddels bekend is vanwege het populaire Pioppi-dieet, was 28 jaar lang de thuisbasis van de Amerikaanse Ancel Keys. Keys was een vooraanstaande voedingswetenschapper die de basis legde voor vrijwel alle studies over de relatie tussen voeding, cholesterol en hartinfarcten.

Volgens Keys, die zelf ook 100 werd, was Pioppi het epicentrum van goede voeding. De bewoners vermijden bewerkt voedsel, zo constateerde hij, ze eten minder zout, maar des te meer verse groenten, fruit en vis. Ze gebruiken weinig verzadigd vet, maar wel plantaardige olie en bovendien doen ze alles met mate. In 2017 schreef de Nederlandse emeritus hoogleraar voedingsleer Martijn Katan: 'Waarom schrijf ik nog boeken over voeding als Keys alles zestig jaar geleden al wist?'

'Veel van Keys' conclusies worden inderdaad bevestigd in onze onderzoeken', zegt dokter D'Arena. 'Ook wij zien dat het mediterrane dieet een cruciale rol speelt bij gezond ouder worden.' Zo onderzoekt een groep Duitse collega's de gevolgen van de hoge rozemarijnconsumptie, waarvan de lokale variant veel carnosinezuren bevat - een stof die mogelijk een positieve uitwerking heeft op onder andere het geheugen en het zicht. Tegelijkertijd is ook nog veel onduidelijk over de werking van een mediterraan dieet, al is het maar omdat een mediterraan menu nogal kan verschillen van mens tot mens, en van dag tot dag, in zowel de ingrediënten als de hoeveelheden.

Het strand van Acciaroli. Alle aantrekkingskracht van Italië lijkt hier te zijn verzameld.


Foto Gianni Cipriano


Wat verder opvalt in de studies: de ouderen consumeren met mate. 'We zien bij de 'jongeren' in ons onderzoek - de mensen tussen grofweg 50 en 65 - veel hogere cholesterolwaarden', zegt D'Arena. 'Dat komt niet doordat ze iets anders eten, maar doordat ze te veel eten.'

'Misschien nog wel belangrijker dan wat je eet, is hoeveel je eet', zegt ook verouderingswetenschapper Van Bodegom. 'Om gezond oud te worden is een van de belangrijkste eigenschappen of je in staat bent maat te houden.'

Geheim 2: omgeving

Misschien is het onvermijdelijk voor een volk met zo'n lange geschiedenis, maar Italianen hebben een obsessie met hoge leeftijden - net als met het bestrijden van de gevolgen daarvan. Zo is de oudste mens van Europa momenteel een 115-jarige Zuid-Italiaanse en was de oudste mens ter wereld tot voor kort de 117-jarige Italiaanse Emma Morano. Afgelopen november werd een 62-jarige vrouw uit Rome bovendien de trotse moeder van haar eerste dochter (Romeinse vrouwen krijgen hun eerste kind gemiddeld rond hun 40ste) en nergens in Europa worden meer cosmetische ingrepen uitgevoerd dan in Italië.

Bij een wetenschappelijk congres over ouder worden zei professor gerontologie Niccolò Marchionni eind november zelfs dat Italianen, vanwege hun goede gezondheid, voortaan pas vanaf 75 jaar als 'bejaard' te boek zullen staan. Volgens de Bloomberg Global Health Index 2017 zou Italië zelfs het gezondste land ter wereld zijn. Dat komt deels door factoren als eten, alcoholconsumptie en de hoeveelheid beweging, maar vooral, aldus het onderzoek, door de zeer efficiënte gezondheidszorg. Italië heeft bovengemiddeld veel artsen en ziekenhuizen, die bovendien voor iedereen gratis toegankelijk zijn doordat de staat de zorgverzekering betaalt.

Het is, met andere woorden, goed toeven in Italië - zeker voor ouderen.

En als je gezond oud wilt worden, is je leefomgeving van onschatbare waarde, zegt Van Bodegom. Je omgeving bepaalt immers grotendeels wat je eet, hoeveel je beweegt, of er een ziekenhuis in de buurt is, enzovoorts. 'Als Aziaten bijvoorbeeld naar Amerika verhuizen, zien we dat ze de ziektepatronen van het gastland overnemen. Je woonplaats bepaalt voor een groot deel je gezondheid, en dus je leeftijd.'

Wie met die wetenschap door Acciaroli struint, begrijpt meteen waarom mensen hier weigeren te sterven: alle aantrekkingskracht van Italië lijkt hier te zijn verzameld. Er zijn van die bijna frustrerend schattige steegjes met paarse bougainvilles, omgeven door prachtig glooiende heuvels aan de horizon. Aan zee zoekt een oude vrouw in de branding naar schelpdieren voor in de pasta van die avond en vanaf alle balkonnetjes - uiteraard stuk voor stuk behangen met fris geurend wasgoed - zwaaien de breed glimlachende ouderen je hartelijk toe. Stress lijkt hier nog niet uitgevonden. Het is alsof de inwoners hier collectief hebben afgesproken de wereld aan zich voorbij te laten trekken, in plaats van er zelf doorheen te razen.

Boven op die idylle komt nog eens de overvloedige hoeveelheid moestuinen in het dorp, net als de afwezigheid van grote wegen, spoorlijnen en vrachtschepen waardoor de lucht en zee er schoner zijn dan elders in Italië. Verder ligt Acciaroli tegen de heuvels aan geplakt en is het centrum grotendeels autovrij, waardoor de bewoners veel bewegen.

De omgeving is hier zelfs zo stimulerend voor ouderen dat een van de beroemdste boeken over het thema er zijn oorsprong vindt: The Old Man and the Sea van de Amerikaanse Nobelprijswinnaar Ernest Hemingway, die een paar weken in Acciaroli verbleef in de zomer van 1951.

Het boek gaat over het gevecht tussen een oude visser en een gigantische vis, en leest als een grote metafoor voor het gevecht tussen leven en dood. De oude man probeert, naast de vis, immers ook de gebreken die bij ouderdom horen te verslaan.

Volgens literatuurwetenschappers speelt het boek op Cuba, maar de bevolking van Acciaroli weet wel beter. Het kan immers geen toeval zijn dat Hemingway, net toen hij bezig was met het boek, vriendschap sloot met Antonio Masarone, een visser uit Acciaroli die al op jonge leeftijd grijs werd en daarom door iedereen 'u Viecchiu werd genoemd - de oude.

'Drink, Tony, drink, zei hij altijd. De ochtend erna ging hij schrijven en ik vissen...', aldus Masarone jarenlang tegen iedereen die het horen wilde.

'U Viecchiu bleef uiteindelijk in Acciaroli om oud te worden terwijl avonturier Hemingway het dorp na de zomer verliet en verder trok. Ook die actie is overigens veelzeggend voor het feit dat omgeving een rol speelt in de hoge gemiddelde leeftijd van deze streek: juist omdat het leven hier zo rustig voortkabbelt, weten jongeren vaak niet hoe snel ze moeten vertrekken. Zij leiden liever een spannend dan een lang leven.

Geheim 3: gezelschap

'Nee, spannend is het hier inderdaad niet', zegt de 97-jarige Maria Carragino. 'Maar we vervelen ons nooit. Dat komt hierdoor.' Het kromgetrokken vrouwtje wijst naar de negen plastic stoelen die voor haar huis staan opgesteld.

'Die stoelen houden ons in leven', zegt buurman Edmundo Saggiomo.

'Naar hem moet je niet luisteren, hoor', corrigeert Maria. 'Edmundo is van een andere generatie. Hij is pas 89.'

Zowel Edmundo als Maria begint te schateren. 'O mamma mia, Maria, wat maak je me toch aan het lachen. Wil er trouwens iemand koffie? Ik heb koffie gezet.'

Het derde, en volgens Maria belangrijkste geheim van Acciaroli, is het rijke sociale leven in het vissersdorp. Er wonen ongeveer achthonderd mensen en iedereen kent elkaar, zegt ze. Ze treffen elkaar bovendien bijna dagelijks op een van de vele stadsbankjes of plastic stoeltjes, het liefst op een plein waar de kleinkinderen ondertussen aan het steppen zijn en af en toe trots aan opa en oma hun kunsten laten zien.

Iedereen kent elkaar en treft elkaar op het plein. Dat houdt mensen vrolijk en actief

'Het voordeel van dorpen ten opzichte van steden is dat iedereen elkaar kent en iedereen bij elkaar in de buurt woont', zegt dokter D'Arena. 'Vooral in Zuid-Europa loop je er zo het plein op, je treft er je vrienden, lacht samen, speelt samen spelletjes, praat over vroeger - het geeft een reden om 's ochtends uit bed te komen en je bent ook nog in beweging. Ouderen die in steden wonen, leven veel vaker alleen. Ze zijn daardoor inactiever en minder vrolijk. Dat vertaalt zich naar hun gezondheid.'

'Eenzaamheid is dodelijker dan roken', zegt ook verouderingswetenschapper Van Bodegom. 'Mensen die eenzaam zijn, hebben een 40 procent grotere sterftekans dan mensen die gezelschap hebben.' Dat komt doordat ze actiever zijn, een duidelijker doel in hun leven houden en zich nuttig blijven voelen, maar ook doordat er bijvoorbeeld eerder iemand met ze meeloopt naar de dokter.

'Tuurlijk breng ik Maria naar de huisarts als ze ziek is', zegt Edmundo Saggiomo uit Acciaroli. 'Dat spreekt toch voor zichzelf?'

De hoeveelheid fysieke activiteit, een gematigd dieet en een goed sociaal leven bepalen al met al zo'n 80 procent van de hoge gemiddelde leeftijd op plekken als Acciaroli, zegt Van Bodegom. Er is dus niet één geheim om oud te worden, helaas: er zijn heel veel geheimen. En in Acciaroli komen er toevallig een paar samen.

'Veroudering speelt in alle organen van het lichaam, en in al die organen spelen andere processen', zegt Van Bodegom. 'Het ene verouderingsproces wordt misschien afgeremd door een stofje dat in rozemarijn zit, maar dan blijven al die andere problemen nog over. Mensen die dus wachten op een pil waardoor je niet ouder wordt, moet ik teleurstellen: die pil gaat er nooit komen.'

Nederlanders die streven naar onsterfelijkheid kunnen daarom het best wat Acciaroli in huis halen, zegt Van Bodegom. 'Probeer de lessen uit Zuid-Italië toe te passen op je eigen leven. Installeer bijvoorbeeld een sta-bureau op je werk zodat wat actiever bent. Zet de groente in je koelkast op ooghoogte zodat je vaker een wortel eet in plaats van een stuk worst. Drink je wijn 's avonds samen met familie en ga na het eten eens een rondje flaneren.'

Eppure, zegt dokter D'Arena - en toch. 'Toch denk ik dat wij, door de geheimen van dit specifieke leven te oogsten, stofjes kunnen vinden voor de medicijnen van de toekomst.' Aan een pil, met andere woorden, die meerdere verouderingsprocessen van het lichaam tegelijkertijd vertraagt.

D'Arena staat niet alleen in die gedachte. Wetenschappers zijn al langer stoffen op het spoor die de veroudering afremmen, of zelfs een beetje terugdraaien. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om moleculen die zogeheten senescente ouderdomscellen opruimen of die in cellen het effect van diëten nabootsen - de droom van dokter D'Arena met het mediterrane dieet. Ook zijn in diverse laboratoria al voorzichtige succesjes geboekt met proefdieren die opeens stokoud werden na het toedienen van stofjes als rapamycine en metformine.

'Het eeuwige leven, daar geloof ik niet in', zegt Gerald de Haan van het Groningse onderzoeksinstituut voor verouderingsbiologie Eriba. 'Er zal nooit een pil komen waardoor je niet doodgaat. Maar we komen uit een situatie waarin we dachten: veroudering is onvermijdelijk, daar kun je niets aan doen. Dat is nu niet meer zo. Nu weten we dat we veroudering kunnen bestrijden. Ik kan me daarom niet goed voorstellen dat we de komende tien, twintig jaar geen moleculen zullen vinden - en dus pillen gaan ontwikkelen - die ingrijpen in de moleculaire aspecten van het verouderingsproces.'

Of in de woorden van dokter D'Arena, de man die in een klein Zuid-Italiaans dorpje op zoek is naar de fontein van de eeuwige jeugd: 'Ons onderzoek is bedoeld om de geheimen van Acciaroli te ontwaren. Pas als we die geheimen hebben gevonden, weten we wat we eraan hebben. Pas toen we de regels van de natuurkunde ontdekten, vonden we het vliegtuig uit. Misschien vinden we iets, misschien vinden we niets, maar tot die tijd adviseer ik: eet ons eten, lach met je familie en wees gelukkig met een leven waarin weinig gebeurt. Als dat genoeg voor je is, word je vast net zo oud als wij.'

WEL OF GEEN ALCOHOL?

Dat er geen eenduidig recept bestaat om gezond oud te worden, bewijzen twee andere blauwe zones die veelvuldig worden onderzocht, namelijk Ogliastra op Sardinië en Loma Linda in de Verenigde Staten. In beide gebieden worden de bewoners bovengemiddeld oud, maar waar dat op Sardinië gepaard gaat met een geregeld glas rode wijn - de cannonau zou volgens sommigen zelfs hét geheim zijn van hun ouderdom - is alcohol in Loma Linda, een geloofsgemeenschap van zevendedagsadventisten, juist ten strengste verboden.

MEDITERRAAN DIEET

Uit een onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bleek halverwege 2018 dat het mediterrane dieet - hoewel gezond en veelgeprezen - langzaam aan het uitsterven is in Zuid-Europa. Doordat fruit en verse groenten steeds vaker vervangen worden door junkfood, en doordat jongeren minder bewegen, ligt het percentage kinderen met overgewicht in Italië zelfs boven de 40 procent. Ter vergelijking: in Scandinavië ligt het percentage kinderen met obesitas rond de 5 procent. Volgens de WHO is Zweden het enige Europese land waar jongeren momenteel nog wel 'mediterraan' eten.



1 December: we vergeten wel eens waar wij vandaan komen

Veel mensen in Oost/Zuid Europa zitten nu nog in deze fase. Om over de iets verder weggelegen gebieden maar te zwijgen.

De deeleconomie van de jaren ’50

Annegreet van Bergen

SPULLEN / Nu wordt er veel gepraat over ‘delen’, in de naoorlogse jaren van schaarste deden Nederlanders het gewoon. Van tv tot tandenborstel.

In een kerstverhaal voert de Engelse schrijfster Jeannette Winterson een eigentijdse Kerstman ten tonele. Die komt met een zak vol spullen (badzout, sokken, gebakken knoflook in olijfolie, een borduurset, porseleinen varkentjes) een huis uit en loopt de bewoners tegen het lijf. Die schrikken. De Kerstman stelt hen gerust en legt uit dat het tegenwoordig de omgekeerde wereld is. ‘Vroeger lieten we altijd cadeaus achter omdat de mensen niet veel bezaten. Nu heeft iedereen zoveel spullen dat mensen ons schrijven en vragen of we ze kunnen komen ophalen. Je hebt geen idee hoe goed het voelt als je op kerstochtend wakker wordt en ontdekt dat alles is verdwenen.’

December werd cadeaumaand en plaatst mensen in het rijke Westen voor een tot voor kort ongekend probleem. Wat moet je in een tijd dat ‘ontspullen’ en ‘ontzooien’ de trend is, geven aan familie, vrienden of personeel? Die hebben alles al en zitten er zowel figuurlijk als letterlijk warmpjes bij.

Dat was in het naoorlogse Nederland anders. Zo vertelde Remco Campert (1929) in een Volkskrant-column dat hij in de jaren vijftig op bezoek ging bij zijn vriend Gerrit Kouwenaar (1923-2014). Behalve een halveliterfles jenever bracht hij ook een zakje antraciet mee. Die kolen waren uiterst welkom, want Campert trof zijn vriend, dik ingepakt in truien en een winterjas, achter zijn schrijftafel aan bij een ‘uitte kachel’. Dankzij de kolen kon de schoorsteen weer even roken.

Of neem mijn ouders. Toen zij zich eind 1947 verloofden, moesten ze, net als alle andere jonge stellen, jaren sparen voor een uitzet. In een schrift hielden ze nauwgezet bij hoe die van hen langzaam groeide. In hun schrift zijn de cadeaus te herkennen aan de naam van de goede gever. Van Sinterklaas kregen ze een hark, een schoenleest en een appelmoeszeef. Van collega’s kreeg mijn vader voor zijn verjaardag een zeepklopper, kurkentrekker, zeef, knijpers (15 stuks) en een pannenspons. Mijn moeder kreeg op de hare een zeemleren lap van haar moeder, een kachelhaakje van haar vader en twee koektrommels van haar schoonfamilie.

Het meest interessant en illustratief vind ik de spullen die ze zelf aanschaften. Daar staat namelijk de prijs bij. Vergiet 2,45 gulden; zwabber met stok 2,24 gulden; aardappelschilmandje 3 gulden; wekker 10 gulden. Wanneer je weet dat mijn vader indertijd als ‘eersteklas handzetter’ 93 cent bruto per uur verdiende en hij dus meer dan één dag moest werken om een wekker te kunnen kopen, zie je pas hoe duur huisraad toen was.

Ook apparaten en machines waren verhoudingsgewijs duur. Een in 1937 geboren timmerman vertelde me waarom zijn baas in de jaren vijftig weinig behoefte aan elektrische boormachines had. ‘Bij een klant thuis was het te veel gedoe om eerst een snoer uit te rollen, een stopcontact te zoeken en dan een paar gaatjes te boren. Dat ging net zo gemakkelijk met een handboor. Ook was apparatuur kostbaarder dan het arbeidsloon. Daarom maakte het niet uit dat boren met de hand veel tijd kostte.’

De tijden zijn veranderd. Nederland werd steeds rijker, met als onvermijdelijk bijproduct dat arbeid almaar duurder werd. Daarnaast zijn productietechnieken geautomatiseerd en/of uitbesteed aan lagelonenlanden, en wordt de productie steeds efficiënter. Deze twee elkaar versterkende ontwikkelingen zorgden ervoor dat de schaarste uit de jaren vijftig heeft plaatsgemaakt voor een overvloed aan vrijwel alle spullen die machinaal kunnen worden vervaardigd.

Veel van die dingen liggen in de kast, staan op zolder of in de schuur, en worden niet of nauwelijks gebruikt. Gevoegd bij het besef dat we te veel consumeren, heeft dat geleid tot pleidooien voor een ‘deeleconomie’, waarbij gezamenlijk gebruik centraal staat. Nieuw is dat vraag en aanbod vaak via internetplatforms op elkaar worden afgestemd, maar verder is het toch vooral oude wijn in nieuwe zakken. Zeker wanneer je ziet hoe in de naoorlogse jaren mensen met schaarste omgingen.

Meeste vrouwen konden alleen een wasmachine voor één dagdeel huren

Toen midden jaren vijftig het gemiddelde weekloon 50 à 100 gulden bedroeg en een wasmachine 400 tot 600 gulden kostte, konden de meeste vrouwen hooguit drómen van een eigen wasmachine. Maar een machine húren voor één dagdeel per week, konden ze wel. Overal in Nederland waren verhuurbedrijven die de wasmachines op een bakfiets kwamen brengen. Sterke mannen sjouwden de apparaten de huizen in, desnoods de trap op. Dat kon, want in de machines zaten geen centrifuges met zware stabilisatoren, maar alleen een wringer.

Begin jaren zestig deed een hele buurt met één televisietoestel. Alle kinderen uit de straat zaten op woensdagen zaterdagmiddag in de huiskamer van de ene familie die al wel televisie had en samen keken ze naar Pipo de Clown of Swiebertje. Voor hun vaders waren voetbalinterlands of Europacupwedstrijden het signaal om naar buren met televisie te gaan. Daar werd de kamer omgebouwd tot huisbioscoop en zat het bezoek op geïmproviseerde bankjes, gemaakt van op kratten gelegde planken.

Toen eind jaren zestig platen en geluidsinstallaties nog duur en schaars waren, vervulde het hippe tijdschrift Hitweek een soort makelaarsfunctie. Lezers met een goede geluidsinstallatie en een mooie collectie underground-lp’s konden zich in de rubriek ‘Luisterkorps’ melden, zodat anderen naar hen toe konden gaan voor een ‘luisteravond’. Tom Steenbergen (1949), popliefhebber en auteur van Poppioniers, maakte zo vrienden voor het leven. ‘Ik had lp’s van Bob Dylan, Jimi Hendrix, The Doors en Velvet Underground. Mensen kwamen bij mij thuis om een hele avond daar samen naar te luisteren.’

Ook nu heeft het nog iets sympathieks om zo schaarse spullen te delen. Maar bij sommige vormen van ‘deeleconomie’ kunnen we ons niets meer voorstellen. Zo kwam er midden jaren vijftig een boer in de winkel bij een drogist in Elst, in de Betuwe. Voor het eerst van zijn leven wilde hij een tandenborstel kopen. Maar dan moest het er wel eentje van uitstekende kwaliteit zijn. ‘Want,’ zo zei hij, ‘het hele gezin gaat ermee poetsen.’

Ook niet meer voor te stellen is dat de directeur van een mulo in 1967, in een tijd van grote personeelskrapte, sollicitanten lekker probeerde te maken met een niet onbelangrijke secundaire arbeidsvoorwaarde: de school was in het bezit van een elektrische boor en het personeel mocht ook thuis van die boor gebruik maken. Nu scholen opnieuw kampen met tekorten aan leraren, gaan schoolleiders echt niet meer proberen om leerkrachten met gratis (gebruik van) elektrische apparaten te lokken. Met gratis diensten van een opruimcoach gooien ze hogere ogen. Die kunnen Nederlanders goed gebruiken.

ANNEGREET VAN BERGEN Econoom en journalist. Werkte voor de Volkskrant en Elsevier Weekblad. Naast Het goede leven (2018) publiceerde ze De lessen van burn-out (2000) en Gouden jaren(2014).


11 november: interessante inzichten


GEERT MAK HOOPT DAT WOI-HERDENKINGEN EUROPA VOOR STOMMITEITEN BEHOEDEN

interview door Wouter Woussen

‘Optimisme kan tot rampen leiden’

Het grootste voordeel aan een oorlog meemaken, is dat je er daarna nooit meer een wilt. De Nederlandse historicus Geert Mak hoopt dat ook somber realisme, af en toe een crisis en de herinnering aan de Eerste Wereldoorlog Europa helpen om oorlogen te voorkomen. ‘Maar de lichten gaan uit en het zou nog lang kunnen duren eer ze weer aangaan.’

François Mitterrand (l.) en Helmut Kohl (r.), hand in hand in Verdun in 1984: ‘Je mag de impact van zo’n gebaar niet onderschatten.’ (belgaimage)


Als er iets is wat de moeite waard is om eeuw na eeuw herdacht te worden, vindt historicus Geert Mak, dan is het de Eerste Wereldoorlog, ‘de grootste ramp die Europa in de twintigste eeuw heeft getroffen’. ‘Tot 1910 was de sfeer in Europa heel optimistisch. De industriële gruwel van die oorlog heeft dat allemaal de kop ingedrukt. De gevolgen waren immens. Drie imperia zijn eraan ten onder gegaan, het Ottomaanse, het Russische en het Oostenrijks-Hongaarse. Zonder de Eerste Wereldoorlog hadden het fascisme en het nationaalsocialisme geen kans gehad. Het bolsjewisme, dat tijdens de oorlog door Duitsland gesteund werd, zou het in Rusland niet gehaald hebben van de veel mildere mensjewieken. Bij de vrede van Versailles zijn grenzen getekend die nu nog spanningen veroorzaken tot in het Midden-Oosten.’

Dit weekend verzamelen in Parijs tientallen regeringsleiders en staatshoofden om de Eerste Wereldoorlog te herdenken. Helpt dat om oorlogen te voorkomen?

‘In 1984, in Verdun, bij een herdenking van het begin van de Eerste Wereldoorlog, nam de Franse president François Mitterrand in de stromende regen de Duitse bondskanselier Helmut Kohl bij de hand. Je mag de impact van zo’n gebaar niet onderschatten. Bovendien is zo’n ontmoeting tussen wereldleiders heel geschikt om de diplomatie gesmeerd te houden.’

Mitterrand en Kohl hadden allebei een wereldoorlog meegemaakt. Vandaag groeit een generatie op die niet eens iemand kent die de oorlog heeft meegemaakt.

‘Voor de Nederlandse premier Mark Rutte, die weinig gevoel voor geschiedenis heeft, is de Europese Unie niet meer dan een handelsverdrag. Maar voor de oprichters van de Unie was het in de eerste plaats een vredesproject na twee catastrofale oorlogen.’

De generatie van oudere, trotse Britten, die dagelijks met bussen langs de Vlaamse slagvelden worden gereden, heeft anders wel massaal voor een Brexit gestemd.

‘Dat komt omdat elk land zich de Eerste en de Tweede Wereldoorlog op een andere manier herinnert. De Polen en de Hongaren voelen zich vooral slachtoffers, verraden door het Westen. De Duitsers voelen zich schuldig. De Fransen schamen zich omdat ze twee keer na elkaar onder de voet gelopen zijn. De Britten hebben een gevoel van triomf. De retoriek van de Brexit, dat de Britten ook dat weleens tot een groot succes zullen maken, haakte daarop in. Ze vergeten dat ze tot 1965 de schulden hebben afbetaald die ze voor de Eerste Wereldoorlog moesten maken.’

U wordt straks 72 en u hebt nooit een oorlog meegemaakt. Dat bewijst toch dat we er iets uit geleerd hebben?

‘Ik sprak ooit met een Duitse legerofficier wiens grootvader in de oorlog van 1870 had gevochten, zijn vader in de Eerste Wereldoorlog en hijzelf in de Tweede, telkens tegen Frankrijk. Het is heel goed dat dat sinds 1945 niet meer is gebeurd. Europeanen zijn nog altijd bang voor oorlog. Alleen in ultrarechtse kringen hoor je nog wel eens wat je in 1914 in heel Europa kon horen: dat er maar weer eens een goede oorlog nodig is.’

‘De Britse boer die zijn Europese subsidie kwijtspeelt, de bedrijfsleider die zijn continentale afzetmarkt verliest, ze lijken op die jonge soldaten die in 1914 enthousiast ten strijde trokken’

Een oorlog is natuurlijk niet de enige ramp die Europa kan treffen.

‘Sommige rampen zijn al bezig. De voorbije twaalf maanden zijn alweer duizenden mensen verdronken in de Middellandse Zee. We stevenen af op een klimatologische catastrofe, die nog meer mensen op de vlucht zal drijven. Het zal heel lastig worden om daar op een verstandige manier mee om te gaan.’

Vindt u dat Europa nu verstandig met migratie omgaat?

‘Het is een puinhoop. Het is evident dat je niet iedereen kunt binnenlaten, maar je moet wel een beleid hebben dat snel rechts­zekerheid biedt, ook voor wie geen asiel krijgt. Wat op de Griekse eilanden gebeurt, is cynisch: de EU laat mensen wegrotten, zodat ze naar huis sms’en dat het hier verschrikkelijk is. We zijn afhankelijk van de Libische kustwacht en van mensensmokkelaars die zich nu riant laten betalen om mensen tegen te houden. De EU mag niet doen alsof ze dit niet aankan.’

U werkt nu aan een boek over Europa van 2000 tot nu. Hoe moeilijk is het om geschiedenis te schrijven zonder de afstand van de tijd?

Geert Mak: ‘We hebben geen idealistische wensdroom nodig, maar een pragmatische federatie.’ (Patrick Post)



‘Hoe recenter het wordt, hoe lastiger, maar historici bewijzen voortdurend dat het kan. Ik vraag me de hele tijd af: hoe zal een geschiedenisstudent dit bekijken in 2070? Het grootste risico is dat je zaken over het hoofd ziet, omdat ze niet belangrijk lijken.’

Zijn er de voorbije achttien jaar zaken gebeurd die u niet had kunnen voorspellen?

‘Dat de euro allerlei gebreken zou vertonen, was duidelijk. Dat er spanningen zouden ontstaan tussen de waarden van West- en Oost-Europa, kon je ook voorspellen. Maar bijna iedereen heeft zich verkeken op de ontwrichtende kracht van het internet. De migratiecrisis, die heel Europa verrast heeft, had ik ook niet zien aankomen. Toch kon je in 1999 al zien dat er aan Schengen iets ontbrak. De grenzen waren opgeheven zonder dat er een gezamenlijk migratiebeleid was afgesproken.’

Heeft die crisis ook niet de onmacht van Europa blootgelegd?

‘Vergis u niet, Europa is heel machtig. We hebben misschien weinig militaire macht, maar we zijn een blok van ongeveer een half miljard inwoners, welvarend, politiek invloedrijk en economisch sterk. De EU gedraagt zich niet als het machtsblok dat ze de facto is. We hebben ook moeite met geopolitiek omdat we zo lang onder een Amerikaanse paraplu geleefd hebben.’

Het ontbreekt de EU aan eens­gezindheid om die macht aan te wenden.

‘Na de Brexit krijgen we aan de rand van Europa een verbitterd, verarmd land, dat nog steeds een militaire grootmacht zal zijn. Dat is vergelijkbaar met het Duitsland van de jaren dertig’

‘Europa is goed in zaken regelen, maar het kan niet reageren op gebeurtenissen. Dat zie je bij de Brexit en zag je bij de eurocrisis en de opstand in Oekraïne. Om slagkrachtig te zijn, moet Europa op een paar cruciale terreinen een echte federatie worden van de landen die daartoe bereid zijn, met twee parlementen en een echte uitvoerende macht.’

De droom van een Verenigde Staten van Europa lijkt de laatste jaren veel glans te hebben verloren.

‘Ik geloof ook niet in die droom. We hebben geen idealistische wensdroom nodig, maar een pragmatische federatie. De Europese natiestaten zullen niet gauw afgeschaft worden. Maar zoals Europa nu werkt, is het veel te log. Dat zie je in de Brexit-onderhandelingen. De Britse premier Teresa May heeft te weinig bewegingsruimte omdat ze het slachtoffer is van Britse politieke spelletjes. De EU heeft al evenmin speelruimte omdat ze een rigide machine is met maar één doel: de regels moeten gerespecteerd worden. Ze kan niet politiek manoeuvreren. Dat kan catastrofale gevolgen hebben.’

Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog wordt ook vaak vergeleken met een machinerie die onhoudbaar afstevent op een resultaat dat niemand wil.

‘De grootmachten van 1914 hadden oorlogsdraaiboeken, die niet afhingen van politieke beslissingen. Zodra die in gang waren gezet, maalden ze door tot een oorlog onvermijdelijk werd. Het ziet er niet naar uit dat de Brexit tot oorlog zal leiden, wel tot een hoop ellende die niemand wil. De Britse historicus Timothy Garton Ash heeft er al voor gewaarschuwd: we krijgen aan de rand van Europa een verbitterd, verarmd land, dat nog steeds een militaire grootmacht zal zijn. Dat is vergelijkbaar met het Duitsland van de jaren dertig. Alleen als je op heel korte termijn denkt, kun je vinden dat het goed is dat het Verenigd Koninkrijk eens een lesje krijgt. Het is van geopolitiek belang om een Brexit te regelen waar het VK redelijk goed uitkomt.’

Waarin lijkt de retoriek van de Brexit op die van de Eerste Wereldoorlog?

‘De Eerste Wereldoorlog was geïnspireerd door negentiende-eeuwse idealen van nationale trots, heldenmoed, lansen, vlaggen en cavalerie. In combinatie met de technische mogelijkheden van de twintigste eeuw leidde dat tot een slachting op industriële schaal. De idealen achter de Brexit tonen een vergelijkbare nostalgie naar een mythische Britse grootsheid. Een andere overeenkomst is dat de gewone man die enthousiast is dat er eindelijk schot in de zaak komt, er de grootste dupe van zal zijn. De Britse boer die zijn Europese subsidie kwijtspeelt, de bedrijfsleider die zijn continentale afzetmarkt verliest, ze lijken op die jonge soldaten die in 1914 enthousiast ten strijde trokken. Ik heb deze zomer in Engeland rondgereisd. De mensen denken dat een paar Europese belastingen zullen verdwijnen en dat de zaak voor de rest zowat hetzelfde blijft. Ze hebben geen idee. Ik zie maar één positieve kant: de Brexit doet de andere lidstaten inzien hoe sterk ze verbonden zijn door gemeenschappelijke belangen.’

Klopt dat wel? Intussen vindt de Italiaanse premier, Matteo Salvini, dat hij de Europese begrotings­regels niet hoeft te volgen.

‘Italië tast de grenzen af. Ik denk dat dat op termijn zal helpen om te bepalen wat Europa precies moet worden. Dat zag je ook bij de Griekse crisis. Europa heeft daar een statement gemaakt: wie ons nog eens zoiets flikt, zal het geweten hebben. Er zat wel degelijk een element van straf in. De tragiek was alleen dat die straf vooral de gewone Grieken heeft getroffen. De helft van de Griekse jeugd is permanent werkloos door de strengheid waarmee Europa dat land heeft aangepakt. Dat was onrechtvaardig en onverstandig.’

‘Ik word nog altijd nijdig als ik denk aan hoe de gewone man uitgekleed is tijdens de bankencrisis, terwijl de ware schuldigen werden vrijgekocht’

U merkte net op dat Europa weinig militaire macht heeft. Is dat een probleem?

‘Europa moet zijn bewapening razendsnel in orde brengen, niet om andere landen aan te vallen, maar omdat we een veel te smakelijk hapje worden voor landen die wél zouden aanvallen.’

Kan bewapening ook niet tot oorlog leiden?

‘Een zwakke verdediging kan ook een oorlog uitlokken. We kunnen nog behoorlijk wat extra inspanning doen zonder dat we meegesleurd worden in een blinde wapenwedloop. En uiteraard moet je die bewapening omkaderen met verdragen en bondgenootschappen.’

Nederland heeft, net als België, Amerikaanse F-35-gevechtsvliegtuigen gekocht. Vindt u dat een goede zaak?

‘Ik spreek weleens mensen van de luchtmacht, en zij zeggen mij dat de F-35 het perfecte vliegtuig is om de vorige oorlog te winnen. Het doet denken aan een Franse cavalerieformatie die ten strijde trekt tegen Duitse machinegeweren in de Eerste Wereldoorlog. De vliegende bommen die we nu hebben, kunnen prima zonder zo’n vliegtuig om een berg heen vliegen. Waarom zou je dan investeren in een peperduur bemand toestel dat nog vijf of zes decennia mee moet gaan en dat alleen door de Amerikanen onderhouden kan worden? Gezien de veranderende verhoudingen tussen de trans-Atlantische bondgenoten kan dat nog weleens een vervelende afhankelijkheid worden, zeker met Donald Trump in het Witte Huis.’

U houdt van politici die, zoals u zegt, over hun schaduw heen springen, die hun populariteit op het spel zetten om degelijke ­beslissingen te nemen met het oog op de lange termijn. Ziet u dat talent bij de nieuwste generatie?

‘Je herkent dat pas wanneer de omstandigheden erom vragen. De tijd zal uitwijzen of Emmanuel Macron zo’n politicus is. Hij heeft de Franse durf die ik herken van Jean Monnet en die cruciaal was bij het oprichten van de EU. Alleen bestuurt hij een land dat zwaar gesaneerd moet worden en heeft hij nu al geen overschot van steun om dat te doen. Hij zal de Fransen ervan moeten overtuigen dat het niet allemaal beter zal worden. Ik weet het niet. Anderzijds: wie zou bij haar aantreden gezegd hebben dat Angela Merkel twaalf jaar lang een baken van degelijkheid zou zijn?’

Merkel is intussen ook op haar retour. Worden bakens van degelijkheid nog wel gewaardeerd?

‘Wie wil dat het licht aanblijft, zal daar een inspanning voor moeten doen, al is het maar door verstandig te stemmen, niet als een consument die kiest wat hij het lekkerste vindt’

‘Ik denk dat zij in de eerste plaats op haar retour is omdat je fysiek niet meer van een mens kunt verlangen.’

Is de EU sowieso niet te afhan­kelijk van welk kaliber politicus aan de macht is in Parijs of Berlijn?

‘In de nasleep van de moord op Pim Fortuyn kreeg de toenmalige Nederlandse minister van Justitie, Piet Hein Donner, die zonder beveiliging door Den Haag fietste, van een journalist de vraag toegeworpen wat er zou gebeuren als ook hij neergeschoten werd. “Dan is er morgen een nieuwe minister van Justitie”, antwoordde Donner. Dat is een antwoord van iemand die leeft in een goed functionerend staatssysteem. Door constructiefouten is Europa veel afhankelijker van individuele figuren. De EU is een halve federatie en daardoor afhankelijk van de goede wil en het talent van individuele staatshoofden of regeringsleiders. Dat maakt Europa wankel en kwetsbaar.’

Wat voor politici heeft Europa volgens u nodig?

‘Ik snak naar een politicus die zijn hand opsteekt en zegt: “Ik heb hier ook geen pasklaar antwoord op. Hier moeten we even over nadenken.” Mensen hebben daar geen geduld meer voor en dat is onterecht.’

Het type politicus dat dat vooral niet doet, zoals Donald Trump en Jair Bolsonaro, lijkt vandaag juist in de mode.

‘De Britse minister van Buitenlandse Zaken, Edward Grey, zei in augustus 1914: “The lamps are going out all over Europe, we shall not see them lit again in our life-time.” Het kan best dat we een problematische periode tegemoet gaan en dat we al blij mogen zijn als dat niet tot grote rampen leidt. Dat is geen reden om het hoofd te laten hangen. Het is juist alle hens aan dek om er nog iets van te maken. Wie wil dat het licht aanblijft, zal daar een inspanning voor moeten doen, al is het maar door verstandig te stemmen, niet als een consument die kiest wat hij het lekkerste vindt, maar als iemand die een grote verantwoordelijkheid heeft gekregen.’

U klinkt niet bijzonder opgewekt. Het gevaarlijke optimisme van 1910 lijkt veraf.

‘Dat optimisme hadden we anders wel tot de crisis van 2008. Het zou alleen maar beter gaan, we zouden alles oplossen, de EU werd groter. Ik heb liever een wat somber realisme dan een dolgedraaid, magisch optimisme dat tot rampen leidt. Die crisis heeft ons tegelijk gewezen op de constructiefouten en op het belang van de EU. Vandaag letten we heel goed op de Italiaanse parlementsverkiezingen en op wie in Duitsland de bondskanselier opvolgt. Dat deden we vijftien jaar geleden echt niet. De eenheid neemt toe.’

Als u moet kiezen tussen een oorlog en een leerzame crisis, dan maar het tweede?

‘Dat zou een heel mooi slotwoord zijn.’

‘De EU is een rigide machine met maar één doel: de regels moeten gerespecteerd worden. Ze kan niet politiek manoeuvreren. Dat kan catastrofale gevolgen hebben’

Maar crisissen maken natuurlijk net zo goed slachtoffers.

‘Ik word nog altijd nijdig als ik denk aan hoe de gewone man uitgekleed is tijdens de bankencrisis, terwijl de ware schuldigen werden vrijgekocht. De mensen voelen zich terecht in de steek gelaten door hun leiders, vooral door de sociaaldemocraten, die bij uitstek voor hen had moeten zorgen. De sociaaldemocraten zijn niet verantwoordelijk voor alles wat hen vandaag verweten wordt, maar er zijn grote fouten gemaakt. Dat er vandaag Duitse gepensioneerden in armoede leven, is dankzij de neoliberale besparingen van de sociaaldemocraat Gerhard Schröder. Daar krijg je straf voor. Zo werkt de democratie.’

Dat soort frustraties leidt kiezers soms naar figuren die nog minder goed voor hen zorgen. Ook dat is democratie.

‘Herman Van Rompuy, de voormalig voorzitter van de Europese Raad, heeft daar eens een schitterende lezing over gehouden: mensen hebben ruimte nodig om zich te ontplooien, maar ze willen zich ook ergens thuis voelen. De achterban van extreemrechts wordt voor een groot deel gevormd door het publiek van de klassieke arbeiderspartijen, op zoek naar een thuis. Door sluitingen van bedrijven zijn gemeenschappen kapotgegaan waar mensen zich veilig voelden. Politici die hen moesten vertegenwoordigen en beschermen, hebben hen in de steek gelaten. Die frustratie ontmoet je in heel Europa. De belangrijkste uitdaging voor politici die het goed menen, is: maken dat die mensen zich weer thuis voelen, anders laten ze zich meeslepen door rattenvangers.’


16 september

Mooi voorbeeld van hoe politiek den Haag het Noorden financieel leegtrekt, maar er niks voor teruggeeft. Met dank aan Peter Winterman en Het Parool


Afkicken van het gas

Op Prinsjesdag presenteert het kabinet weer een koffer vol beloftes en voorspellingen. Maar hoe mooi zijn de cijfers? Vandaag deel 1 van een korte serie over de cijfergoochelaars van Rutte III: waarom kan de gaskraan nu ineens wel dicht?

Als er één dossier is waarbij wordt gegoocheld met cijfers en bedragen, is het wel het gasdossier. Het kabinet draait de Groningse gaskraan dicht vanwege de veiligheid. Maar is dat wel de belangrijkste reden?

Wat niemand zag aankomen, gebeurde op 29 maart dit jaar. Minister Eric Wiebes kondigde met veel bombarie aan dat de gaskraan in Groningen stapsgewijs dichtgaat. Komend jaar wordt nog zo'n 19 miljard kuub gas uit de Groningse bodem gepompt, in 2030 moet dat naar nul. "Ik heb voor de Groningers gevochten," sprak Wiebes heroïsch. "Dit is niet een dag voor de financiën, maar voor de veiligheid."

Gejuich in het Noorden. Eindelijk nam het kabinet een besluit waarmee aan de aardbevingen een einde komt. Groningen trilde nog na van de klap bij Zeerijp, op 8 januari. Die beving - 3,4 op de schaal van Richter - leidde tot ruim 5000 schademeldingen.

Nieuwe stikstoffabriek

Er was ook verbazing over het besluit van Wiebes. Hoe is het mogelijk dat we nu opeens wél van het Groningse gas af kunnen? In bijna zes decennia raakte Nederland verslaafd: het gas leverde de schatkist ruim 280 miljard euro op. Huishoudens en grote bedrijven werden massaal aangesloten op gas.

"Ik was met stomheid geslagen," zegt PvdA-Kamerlid Henk Nijboer. Hij was lid van de coalitie met VVD en PvdA, die regeerde van 2012 tot 2017. Toenmalig VVD-minister Henk Kamp hamerde er voortdurend op dat de gaskraan niet dicht kón. "Hij zei dat de winning op een bepaald minimum moest blijven, omdat anders het licht uit zou gaan en bedrijven failliet zouden gaan," zegt Nijboer.

De PvdA'er bezweert dat zijn partij forse druk op Kamp uitoefende om de gaskraan zo dicht mogelijk te krijgen. "Nu blijkt dat hij ons al die tijd voor de gek heeft gehouden. Zijn verhalen klopten niet, over leveringszekerheid en exportcontracten waar we écht niet onderuit konden. Hij heeft de Kamer verkeerd geïnformeerd."

'Wiebes beseft óók dat we fors achterlopen met het overstappen naar vormen van duurzame energie'

Kamps opvolger Wiebes meldt vijf maanden na zijn aantreden dat het toch kan. De exportcontracten blijken onderhandelbaar en door gas te importeren - en in een nieuw te bouwen stikstoffabriek geschikt te maken voor Nederlandse gasfornuizen en cv-ketels - gaat het licht niet uit en gaan bedrijven niet failliet.

Onbetaalbare operatie

Dat het nu ineens allemaal wel kan, is niet alleen goedertierenheid van Wiebes, die zich opwerpt als 'de redder van Groningen'. De gasbaten - de winst voor het rijk - liepen al hard terug: van 14,6 miljard euro in 2012 naar ruim 2 miljard euro in 2017. Terwijl de kosten voor de gaswinning de laatste tijd wel fors stijgen: door de aardbevingen zijn duizenden huizen beschadigd en moeten woningen worden verstevigd en soms zelfs gesloopt.

In feite zag Wiebes in dat de versterking onbetaalbaar dreigde te worden, zegt Herman Bröring, hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. "Het werd ongelofelijk duur. De versterking van gebouwen zou veel meer gaan kosten dan de afhandeling van schades. Alle inspecties van huizen, ook onder de grond, het renoveren of slopen en herbouwen van panden: dit probleem werd onhanteerbaar."

De geschatte kosten van de versterkingsoperatie lopen uiteen van 8 miljard tot 30 miljard euro. Het meest alarmerende rapport is van ingenieursbureau Van Rossum, dat in 2015 een inschatting maakte van de veiligheid van alle panden in het aardbevingsgebied. De conclusies waren schokkend: het zou bijna 30 jaar kosten om ruim 100.000 panden te versterken. Een appartement verstevigen kost 150.000 euro, een woonhuis 200.000 euro. Totale kosten: zo'n 30 miljard euro.

Hoewel die berekeningen later door anderen zijn verlaagd, staat vast dat de versterkingsoperatie duur en onzeker zou zijn. En mogelijk kostbaarder dan ooit nog met de gasbel kon worden verdiend. "Dit is een centenkwestie," zegt hoogleraar Bröring. "Het besluit om de gaskraan dicht te draaien, is vooral ingegeven door een afweging van kosten en baten. Dit rekenplaatje zal men angstvallig geheim willen houden."

Als de gaskraan in 2030 is gesloten, blijft zo'n 450 miljard kuub gas - met een waarde van zo'n 70 miljard euro - achter in de Groningse bodem. Een flink bedrag, maar het is de vraag of het ooit de bedoeling was om het Groninger veld helemaal leeg te pompen.

'Kamp heeft ons al die tijd voor de gek gehouden. Zijn verhalen klopten niet'

"Het is duidelijk dat met het omlaag brengen van de gaswinning de rentabiliteit van het Groninger veld sterk daalt," zegt André Faaij, hoogleraar energiesysteemanalyse in Groningen. "Je hebt namelijk een hoeveelheid vaste kosten, die je uitsmeert over steeds minder gas."

Schadeclaim blijft uit

De versterkingsoperatie staat sinds het besluit van Wiebes in een ander daglicht. Nu de gaskraan dichtgaat, hoeven volgens het kabinet minder huizen te worden verstevigd. Van de tienduizenden gebouwen waar ooit over werd gesproken, blijven er nu nog 1500 over. "Een enorme besparing," zegt Faaij. Dat terwijl veel Groningers zich afvragen of dit wel voldoende is.

Op Prinsjesdag wordt bekend hoeveel het kabinet uittrekt om de huizen te verstevigen. Oók is naar geld gezocht om een teruggang in de gasbaten op te vangen. Die teruggang is deels het gevolg van de deal die Wiebes in juni sloot met Shell en Exxon. De oliemaatschappijen, verenigd in de NAM, kregen de afgelopen decennia 10 procent van de winst, maar dat is nu verhoogd naar 27 procent. Ook hoeven Shell en Exxon niet langer 36 procent van de kosten - voor onder meer schade en versterking - te betalen, maar 27 procent.

Noodzakelijk, vindt Wiebes, omdat Shell en Exxon een hoop geld mislopen door het besluit om de gaskraan dicht te draaien. Daarvoor kunnen ze een fikse schadeclaim eisen. Minister Wopke Hoekstra van Financiën zei letterlijk: "Wat is positief? Dat de oliemaatschappijen afzien van de claim van 70 miljard." Die uitspraak geeft een vals beeld: Shell en Exxon hadden immers recht op 10 procent van die 70 miljard: 7 miljard euro dus.

Door de nieuwe verdeelsleutel loopt de schatkist de komende drie jaar 1,5 miljard euro aan gasbaten mis. Tot 2030 loopt dat bedrag verder op. De economie trekt aan, daarom kan het kabinet zich dit veroorloven. "Wiebes heeft zich óók gerealiseerd dat Nederland fors achterloopt met het overstappen naar vormen van duurzame energie," zegt hoogleraar Faaij. "Daardoor mist ons land economische kansen. Door te stoppen met het Groningse gas, dwingt hij ons om hier meer werk van te maken. Een hefboom, waardoor op den duur weer geld in het laatje kan worden gebracht."

30 juli

Nieuwe (oude) bedreiging voor de Kempen: Droogte

Onderstaande gaat grotendeels over Nederland, maar de hoge zandgronden waar sprake van is, dat zijn wij! Water zat, als we het beter opslaan

De belangrijkste zorg in waterland Nederland was altijd: hoe houden we droge voeten? Inmiddels wordt dat: hoe blijft er genoeg water uit de kraan komen? Niko Wanders zoekt naar oplossingen.

Toen Niko Wanders acht jaar geleden aan zijn onderzoek naar droogte begon, was daar in Nederland nauwelijks belangstelling voor. Inmiddels is dat wel anders. Sinds hij terug is uit de VS, waar hij samenwerkte met internationale wetenschappers aan de gerenommeerde universiteit Princeton, begint het besef ook hier te dagen: door klimaatverandering wordt droogte zelfs in onze waterrijke deltaland een probleem. Onlangs werd Wanders nog uitgenodigd bij de Deltacommissie, die als belangrijkste taak heeft om Nederland te beschermen tegen overstromingen. Sinds afgelopen najaar steken meer dan dertig droogtedeskundigen van universiteiten, Rijkswaterstaat en het KNMI geregeld de koppen bij elkaar, vertelt de onderzoeker Hydrologische Extremen aan de Universiteit Utrecht. ,,In de overstromingswereld gebeurt dat al jaren. Zo'n droogte-overleg is nieuw.''


Dus jullie zagen deze droogte al tijden aankomen?

,,Nou, zo simpel is het niet. Nergens ter wereld zijn droogtes zo slecht te voorspellen als in West-Europa. Het weer is hier veel veranderlijker dan in de VS, Afrika of Zuid-Amerika. We kunnen nu enkele maanden vooruitkijken, dat lukt steeds beter. In mei, juni zagen we dat het wel erg droog werd.''


Waarom hebben jullie toen geen alarm geslagen?

,,Droogte is een sluipende ramp: het ontstaat heel langzaam maar ineens is het er. En dan is het eigenlijk al te laat om maatregelen te nemen. In Nederland eist droogte niet meteen mensenlevens en het bedreigt geen huizen, zoals overstromingen. Dat maakt het lastig om ervoor te waarschuwen. Zeker als de gevolgen nog niet te zien zijn. Want wie gelooft het weerbericht voor over tien dagen? Dat vereist veel vertrouwen in onze droogtevoorspellingen.''


Extreem droge zomers als deze worden straks normaler, blijkt uit uw onderzoek. Krijgt Nederland een soort Zuid-Frans landschap?

,,Klopt, per vierkante meter hebben we over dertig jaar in de zomers een emmer minder water beschikbaar. Extreem droge zomers als deze komen dan twee tot vier keer zo vaak voor. Dat betekent dat we vaker gele weilanden en dode bermen zullen zien. Boeren moeten gaan kiezen waar ze het schaarse water aan besteden. Op de hoge zandgronden in het zuiden en oosten zullen meer boeren overschakelen naar soorten die weinig water nodig hebben, maar vaak een lagere opbrengst. In de kustprovincies kampen ze nu al structureel met zout water dat oprukt in de bodem, doordat er minder tegendruk is van zoet water. Dat vereist een nieuw type zilte landbouw. Ook de kwaliteit van het oppervlaktewater gaat achteruit. Doordat het warmer wordt komen er meer algen in en bacteriën zoals botulisme. En kunnen fabrieken straks nog wel koelwater putten uit de rivieren?''


Wat is de oorzaak van die extremere droogtes?

,,Doordat ons klimaat warmer wordt, verdampt het water sneller. Warme lucht kan meer water bevatten. Dat leidt vervolgens tot intensere buien. Die zijn zo kort en hevig dat de grond het water niet kan opnemen. Dan hebben onze tuinen en akkers er niks aan. Het stroomt rechtstreeks het riool in of naar sloten, beken en rivieren. Die voeren het weg naar de zee.'


Maar we zijn toch een waterland bij uitstek, met grote rivieren en volop regen?

,,Zoveel neerslag valt er in Nederland niet. We hebben relatief veel regendagen, maar dan valt er relatief weinig. Aan de oostkust van de VS bijvoorbeeld, waar ik twee jaar woonde, valt evenveel neerslag in de helft van de tijd. De grote rivieren die onze delta vormen, voeren steeds minder water aan uit hun stroomgebied. Over dertig jaar ligt er minder sneeuw in de Alpen en zijn de gletsjers verder gesmolten. Van de vijftien droogste jaren sinds we begin vorige eeuw begonnen te meten hoeveel water bij Lobith ons land binnenkomt, vielen er vijf in de laatste acht jaar. Dat kan toeval zijn, maar ook een effect van klimaatverandering. Bovendien worden ook de landen stroomopwaarts droger. Zullen de Zwitsers straks nog evenveel water doorlaten, of gaan ze meer opslaan in stuwmeren voor hun eigen voorraad?''


Kunnen we daar iets tegen doen?

,,Naast zuiniger omgaan met het water dat we hebben, moeten we zelf meer water gaan bergen. Na de overstromingen in de jaren 90 zijn polders zo ingericht dat rivieren bij hoogwater meer ruimte kunnen krijgen zonder dat huizen en stallen onder water komen te staan. Waarom gebruiken we die polders niet als stuwmeer om in natte periodes water op te slaan voor de zomer? Als dat in het grote belang is, kunnen we boeren daar financieel voor compenseren. Ook in het IJsselmeer - onze grootste zoetwateropslag - kunnen we meer water kwijt dan nu; het waterpeil wordt daar traditioneel vrij laag gehouden. Daarnaast kunnen we de bodem gebruiken als een hele grote waterbuffer. Uit angst voor overstromingen en omdat boeren daar baat bij hebben wordt het waterpeil te laag gehouden.''


Hoog water kan 'hergebruikt' worden.

Maar als we alles onder water zetten, zitten we bij de eerste flinke bui met natte voeten.

,,Met dat risico moeten we inderdaad goed rekening houden. Dat betekent water opslaan op plaatsen waar niemand er last van heeft. Daarnaast kunnen we op meer daken regenwater opvangen, en dat opslaan in diepe waterputten of infiltreren in een naastgelegen veld. Dan sijpelt het de bodem in, waaruit we het bij droogte kunnen oppompen. Steeds meer glastuinders doen dat al.''


Wat kunnen we zelf doen? Onze hortensia's vervangen door palmbomen?

,,Voor palmbomen is het wellicht nog wat vroeg. Maar ik ga de tuin van mijn nieuwe huis wel inrichten met planten die weinig water nodig hebben, zoals lavendel. Zelf eet ik minder vlees sinds ik weet dat voor 1 kilo biefstuk 15.000 liter water nodig is. En niet te lang douchen.''


Hoe lang houden we nog last van de huidige droogte?

,,Komende twee weken blijft het onverminderd droog. Een enkel buitje zoals zaterdag verandert daar niets aan. Het groeiseizoen is niet meer te redden, dat is al bijna afgelopen. In september of oktober veranderen de weerpatronen, dan gaat het waarschijnlijk meer regenen. Maar het zal nog maanden duren voor het grondwater weer op normale hoogte staat.''

2 Oktober

De Catalaanse volksraadpleging is uitgelopen op een bloedbad. Gelukkig heeft in ieder geval de Belgische politiek al aangegeven dat dit soort processen in overleg moet gbeuren en dat geweld uit den boze is. Dat biedt mogelijkheden! Uiteraard kan het zijn dat dat veranderd, net als in Spanje, op het moment dat de centrale burocratie ontdekt dat ze op die manier een melkkoe kwijtraken!

zie ook https://www.theguardian.com/world/live/2017/oct/01/catalan-independence-referendum-spain-catalonia-vote-live

14 Juni

Er zijn wat nieuwe relativerende onderzoeksresultaten gepubliceerd en die vaak haaks staan op wat de media en de politici impliceren. Ergo: gebruik je eigen gezonde Groot Kempische Boerenverstand en laat je niet beinvloeden door hardschreeuwers.

Onderstaand een link naar een onderzoek naar aanslagen met vuurwapens

http://crimeresearch.org/2015/06/comparing-death-rates-from-mass-public-shootings-in-the-us-and-europe/

Onderstaand een link naar een onderzoek naar aanslagen met niet-vuurwapens

http://crimeresearch.org/2017/06/vehicle-attacks-around-world-since-2000/

Er staan overigens noch meer interessante onderzoeken op die website waaruit blijkt dat veel politici een eigen agenda hebben entotaal geen rekening houden met de bevolking die ze eigenlijk zouden moeten bedienen


28 Mei

Onderstaand een link naar een artikel wat heel aardig omschrijft hoe we in de situatie terecht gekomen zijn waar we nu zitten: een gebrek aan maatschappelijke cohesie en verantwoordelijkheid voor onze omgeving. Tevens een buitengewoon goed argument om uit de invloedssfeer van den Haag en Brussel te stappen.

http://www.ftm.nl/artikelen/globalisme-versus-nationalisme-de-zoektocht-naar-gedeelde-waarden?utm_content=buffer99a35&utm_medium=social&utm_source=twitter.com&utm_campaign=buffer

met dank aan Roxanne van Iperen

15 April

Onderstaand een artikel uit het Nederlandse Financieel Dagblad van 15-7-2017 sluit aan op een trend die al een tijdje gaande is; een combinatie van sociaal en commercieel denken het Nederlands FD van 15-4-2017


14 April

Leuk initiatief van de gemeente Oud-Turnhout! Milieuvriendelijk, goed voor de kinderen zodat ze met de natuur om leren gaan en nog lekker op de koop toe. Veel Kempischer kan het niet!



6 Maart

Boven verwachting!

De Vlaamse regering heeft een initiatief genomen om lokale sociale samenwerking te bevorderen:

https://issuu.com/vlaanderen-be/docs/5fde5986-4f55-4266-8e0e-494666e0c5e6


4 Februari

Naar aanleiding van vragen vanuit het Europees circuit is besloten een Consul General voor de betrekkingen met de EU te benoemen. Er wordt al gesproken met een geschikte kandidaat met passende ervaring.

20 Januari 2017

Het beloofde beeldmateriaal

voor


19 Januari 2017

In Amersfoort is een leuk initiatief ontstaan. Dit initiatief wordt nu bedreigt door de geldzucht van de gemeente Amersfoort; Het is een voorbeeld van een samenwerkingsproject tussen totaal verschillende mensen die bereid zijn om over hun grenzen te kijken en hun medemens op een normale manier behulpzaam te zijn. http://www.dewar.nl/nl/verhalen

16 Januari 2017

De Groot Kempische Republiek is thans ook op Facebook te vinden!

10 Januari 2017

Veel positieve reacties! Heel erg bedankt namens de organisatie voor

1. de talrijke opkomst, van heinde en ver, en van over de grenzen, ondanks de onaangekondigde en onwelkome ijzel,
2. het algemene vrolijke humeur,
3. de absoluut bedansbare medewerking van alle muzikanten
4. de uitgebreide hulp en participatie bij het klaar maken en oppeuzelen van het diner, en het legen van de flessen
5. de actieve deelname aan de schattenjacht,
6. de vrijgevige donaties aan de Groot Kempisch Republikeinse schatkist.
7. Conclusie : de eerste algemene vergadering is naar volle tevredenheid zowel voor de organisatoren als de deelnemers verlopen volgens Kempische tradities, normen en waarden!

Notulen ; beeldmateriaal wordt verzameld en verslag wordt uytgeteipt ...

R, M,D


Van P&A :

Hoi allemaal ook!
Aangekomen met onze busjes in het verre grootkempischerepubliek waar er ons een prachtige avond/nacht tegemoetkwam hebben we kennis gemaakt met mensen uit het hoge Noorden en het verre Zuiden. En onze warme vrienden teruggezien.
Na een lekker ontbijt, hebben we een lange mooie wandeling door het natuurpark De Liereman gemaakt.
M, D, R: het varken, de drank, de muziek… voor ons was het geslaagd!



Van SB&LM :

Het is gisteren wel gezellig geweest,
Iedereen ging te keer als een beest,
De rotzooi is groot,
Wat een vreselijke bende,
Maar het feest was wel leuk,
Iedereen kwam die hij kende.
Het is wel leuk om al je vrienden samen te zien,
Tot volgende keer misschien ?
Het is bijna ochtend,
Iedereen begint te gapen,
En even later liggen we allemaal te slapen J …


Van JLF :

Coucou les amis,
Merci pour ce bon moment passé ensemble !





Van CW & DF :


Hey M & R, en D,
Ik wou jullie nog eens ontzettend bedanken voor het toch wel zeer geslaagd feest.
De gezelligheid, de zeer warme ontvangst, het lekkere eten, toffe mensen
Kortom alle ingrediënten die een geslaagd feest bezitten zaten erin.
Hopelijk zien we ons elkaar gauw terug, en laten we niet meer zolang wachten…



Van BN :

Het was een super leuk event !


Van RB :

Merci pour la super fête X



Van AR & MD :

R, M en Daphne nogmaals dank voor de geweldige dag, de gezelligheid, het leuke gezelschap, de gastvrijheid en het lekkere eten!
Jammer van het weer, maar we hebben genoten!
Tot gauw weer!


9 Januari 2017

De oprichtingsvergadering van 7 Januari was een groot succes. Ondanks de ijzel en het slechte weer waren er delegaties uit Nieuw-Zeeland, Japan, Phillipijnen, Duitsland, Frankrijk, Het Verenigd Koninkrijk, Belgie en Nederland vertegenwoordigd. Iedereen heeft zijn steentje bijgedragen en de algemene conclusie was dat de Kempische normen en waarden verder uitgedragen moeten worden en dat e.e.a. voor herhaling vatbaar is.

5 Januari 2017

Vandaag is de eerst financiele bijdrage aan de schatkiste van de Groot Kempische Republiek toegezegd. Het gaat om een een bedrijf dat gespecialiseerd is in virtuele IT diensten. Zij zijn van mening dat er veel zaken geautomatiseerd kunnen worden waardoor de administratieve belasting van de samenleving aanzienlijk verlicht kan worden. De Groot Kempische Republiek staat geheel achter deze efficiente aanpak van burocratie!

1 Januari 2017

Het bestuur van de Groot Kempische Republiek wenst eenieder een goed 2017! Dat al onze dromen maar waar mogen worden en dat iedereen in goede gezondheid mag verkeren.

26 December 2016

Met groot genoegen kondigen wij u de officiele onderscheiding van de Groot Kempische Republiek aan: de vetleren medaille (met dank aan Niyona voor ontwerpe en produktie). Uiteraard belichaamd de medaille de basiswaarden van de Kempenaar: no-nonsense, geen glitter en praal, vergankelijk zodat er altijd een uitdaging zal blijven om opnieuw te excelleren of een bijzondere daad te verrichten.

De vetleren medaille zal jaarlijks uitgereikt worden aan personen die een bijzondere bijdrage geleverd hebben aan de Groot Kempische Republiek.



24 December 2016

De Groot-Kempische Republiek wenst iedereen een Prettige Kerst en een 2017 dat alle verwachtingen van 2016 maar waar mag worden!

De Kerstperiode is bij uitstek een tijd van bezinning en overweging. Wij ontvangen graag uw input om onze organisatie te verbeteren!

12 December 2016

De eerste immigrant heeft zich gemeld! Het gaat om een Nederlandse spijtoptant met een technische achtergrond die momenteel in Oman werkzaam is, maar liever niet naar Nederland terugkeert.

Harde werkers zijn hier altijd welkom!

11 December 2016

Het is duidelijk geworden dat de Nederlandse regering nog een poging doet om de laatste gelden van de Kempenaren buit te maken. De bestaande fiscale pensioenregeling van de zelfstandigen is per 2017 opgeheven. E.e.a. kan dan per direct fiscaal afgekocht worden, maar dan wel meteen de daarbij behorende belasting betalen!

5 December 2016

Deportatieplannen Belgische regering worden duidelijk:

De Kempen ontvolken en de belastingen verhogen!!

Via een omweg wordt wederom getracht de Kempenaar zwaarder te belasten en zijn vrijheden te ontnemen!





Openingsbijeenkomst

Op 7 Januari 2017 is er voor genodigden een bijeenkomst  waarbij de beginselen van De Groot Kempische Republiek besproken en aan den lijve ondervonden kunnen worden.

Eenieder is welkom om kommentaar, suggesties, verbeteringen en/of andere zienswijzen ter bespreking op te voeren.


Migratie

Buitenlanders zijn van oudsher welkom in de Groot-Kempische Republiek op basis van hun kennis van de taal, werk- en leef mentaliteit en de behoefte aan hun kwaliteiten. Nu de economische, sociale en ecologisch grens  van de draagkracht van het gebied langzamerhand bereikt wordt is het noodzakelijk om het bevolkingsaantal continue te monitoren . Dit betekend praktisch gezien dat er een toelatingsbeleid opgesteld wordt voor nieuwkomers van buiten. Hiervoor wordt jaarlijks een overzicht opgesteld van de behoeften aan kennis en ervaring om de draagkracht op peil te houden of te verbeteren, analoog aan het systeem dat in de landen van het Gemenebest gangbaar is.Nieuwkomers kunnen op basis van dit overzicht solliciteren naar een toelating.






Wegen en Verkeer

De Kempen zijn voorzien van een groot aantal secundaire wegen en een structuur van auto(snel) wegen. Met name de auto(snel)wegen worden voor 60% of meer gebruikt door buitenlands transit verkeer. Aangezien dit verkeer  alleen maar bijdraagt tot slijtage aan de wegen en niet tot economische verbetering van de Groot Kempische Republiek en zijn inwoners, worden alle auto(snel)wegen tolwegen naar Frans model. Hiermee wordt een eerlijke verdeling van de kosten over de gebruikers gemaakt.  Tevens worden hiermee de kosten van de  provinciale wegen, als belangrijkste aansluitingen op de auto(snel)weginfrastructuur betaald. De lokale wegen blijven als vanouds de verantwoording van de gemeentebesturen.


Energie en milieu

Alhoewel er nog steeds discussie is over de gevolgen van de uitstoot van broeikasgassen gedurende de afgelopen eeuwen is het duidelijk dat vroeg of laat er een eind zal komen aan de inzet van fossiele brandstoffen domweg omdat ze of te vervuilend blijken of omdat ze op zijn.  Daarnaast moeten vrijwel alle brandstoffen uit het buitenland geimporteerd worden, wat niet alleen economische afhankelijkheid creeert,  maar wat ook een infrastructuur in stand houdt die op termijn toch niet meer te gebruiken gaat zijn. De realiteit is echter dat met name de elektrische energie die in het buitenland, vaak door zwaar gesubsidieerdeen vervuilende  (bruin)steenkool opgewekt wordt de markt bepaald.  Gezien de financiele belangen die met name regeringen hierbij hebben is het irrealistisch om aan te nemen dat hier op korte termijn een eind aan zal komen. Dit geeft ons gelukkig tijd als samenleving tijd om alternatieven verder uit te werken. Om de financiering van deze uitwerking mogelijk te maken zal er een toeslag noodzakelijk zijn op de feitelijke energiekosten.  Deze toeslag zal gebruikt worden voor de bevordering van Kempische innovaties op energie gebied, maatregelen die ook op langere termijn energieverbuik beperken en een verbetering van de energie infrastructuur.